Możliwa jest jednak sytuacja, gdy MTS działa na wniosek jednej tylko strony konfliktu. Tę kompetencję obligatoryjną określa art. 36 ust. 2 statutu MTS, który nazywa się często „klauzulą fakultatywną”, gdyż od woli poszczególnego państwa zależy przyjęcie bądź nieprzyjęcie zobowiązań określonych w tej klauzuli. Państwo – strona Statutu może w każdym czasie oświadczyć, że w stosunku do każdego innego państwa, przyjmującego takie same zobowiązanie, uznaje za przymusową ipso facto i bez specjalnego porozumienia, jurysdykcję Trybunału w sporach natury prawnej, dotyczących:
a) wykładni traktatu; b) każdej kwestii prawa międzynarodowego; c) rzeczywistości każdego faktu, który, o ile by został stwierdzony, stanowi pogwałcenie zobowiązania międzynarodowego; d) rodzaju lub wysokości odszkodowania należnego za zerwanie zobowiązania międzynarodowego.
Deklaracja taka może być bezwarunkowa lub pod warunkiem wzajemności ze strony kilku lub pewnych określonych państw, albo złożona tylko na pewien okres.
Zgodnie z art. 96 Karty NZ, Zgromadzenie Ogólne lub Rada Bezpieczeństwa mogą zwrócić się do MTS o wydanie opinii doradczej w każdej kwestii prawnej, podobnie jak wszystkie inne organizacje wyspecjalizowane ONZ.