XX wieku Angelo Rappoport wyróżniał ponad czterdzieści definicji socjalizmu, co potwierdza jego wielowymiarowość.
W ujęciu marksistowskim socjalizm stanowi fazę rozwoju społecznego następującą po kapitalizmie, prowadzącą do bezklasowego społeczeństwa komunistycznego. W praktyce politycznej termin ten bywa też używany w odniesieniu do niektórych nurtów anarchizmu czy syndykalizmu.
Współczesna refleksja filozoficzna nad socjalizmem koncentruje się nie tylko na organizacji gospodarki, ale także na wartościach, które mają ją uzasadniać – takich jak równość, wolność, solidarność i demokracja. W odróżnieniu od kapitalizmu, w którym środki produkcji są własnością prywatną i kontrolowane przez właścicieli kapitału, socjalizm zakłada, że powinny one znajdować się pod efektywną kontrolą pracowników lub wspólnoty jako całości.
Socjalizm wywodzi się od filozofii rozwijanej na przełomie XVIII i XIX wieku przez działaczy, tj. Henriego de Saint-Simon, Pierre’a Leroux, Charles’a Fouriera i Roberta Owena.