thumb|Sienkiewiczowski Petroniusz w wyobrażeniu Piotra Stachiewicza thumb|Szkic obrazu Śmierć Petroniusza Konstantina Makowskiego (1904) Gajusz Petroniusz (łac. Gaius Petronius, Gaius Petronius Arbiter ur. 27, zm. 66) – rzymski pisarz (poeta), filozof i polityk. Przypisuje się mu autorstwo znanej anonimowo powieści Satyricon („Satyrykon”).
Życiorys Krytykowany przez stoików za sybarytyzm, praktykował epikureizm. Według Tacyta Seneka zarzucał mu, że zamienia noc w dzień. Zdecydowanie wybierał epikurejskie przyjemności bezczynności. Jako przedstawiciel znakomitego rodu Petroniusz pełnił też jednak funkcje publiczne. Zarządzał Bitynią, rzymską prowincją w Azji. Udowodnił wtedy, że jest człowiekiem obowiązkowym i energicznym. W 62 lub 63 roku został konsulem.
Uzyskał duży wpływ na Nerona, znudzonego stoickim Seneką. Dla zafascynowanego kulturą grecką i uważającego się za artystę cesarza i dla jego zmanierowanego dworu stał się wyrocznią w sprawach dobrego smaku i wartości artystycznych – stąd określenie go mianem arbiter elegantiae (albo arbiter elegantiarum).