Kowalczyk (forma żeńska: Kowalczyk, Kowalczykowa, Kowalczykówna, liczba mnoga: Kowalczykowie) – polskie nazwisko notowane od 1427 rokuKazimierz Rymut, Nazwiska Polaków, t. 1, s. 452, Wrocław, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1991, . Obecnie jest to piąte pod względem popularności nazwisko w Polsce. Według bazy PESEL 22 stycznia 2025 r. nazwisko to nosiło 48 449 Polek i 47 252 Polaków. Łącznie nazwisko to nosiło 95 701 obywateli Polski.

Nazwisko może pochodzić od wyrazu pospolitego kowalczyk (czeladnik albo chłopiec kowalski) może także pochodzić od zawodu kowal.

Wariantami obocznymi nazwiska są: Kowal, Kowalski, Kowalewski.

Osoby o nazwisku Kowalczyk Adam Kowalczyk (1894–1940) – polski wojskowy Adam Kowalczyk (1903–1970) – polski wojskowy Adam Kowalczyk – polski hodowca koni Aleksander Kowalczyk (1941–1997) – polski gitarzysta i pedagog muzyczny Alicja Kowalczyk (1927–2020) – polska działaczka opozycyjna w PRL Anastazy Kowalczyk (1908–1943) – polski działacz komunistyczny Andrzej Kowalczyk (1914−1939) – polski wojskowy Andrzej Kowalczyk (ur. 1945) – polski scenograf Andrzej Kowalczyk (ur. 1948) – polski fizyk Andrzej Kowalczyk (ur. 1950) – polski hydrogeolog Andrzej Kowalczyk (1951−2019) – polski malarz i grafik Andrzej Kowalczyk (1952−2021) − polski aktor Andrzej Kowalczyk (ur.