Bazyliki patriarchalne Opierając się na tradycji Pentarchii bazyliki patriarchalne, zarezerwowane były dla patriarchów. Uznawane były odpowiednio: arcybazylika św. Jana na Lateranie – zgodnie z tradycją Kościoła katolickiego uważana za Matkę i Głowę Wszystkich Kościołów Miasta i Świata (łac. Omnium Ecclesiarum Urbi et Orbi Mater et Caput), katedra papieża – Patriarchy Zachodu. bazylika św. Piotra na Watykanie – dla patriarchy Konstantynopola bazylika św. Pawła za Murami – przeznaczona dla patriarchy Aleksandrii bazylika Matki Bożej Większej – dla patriarchy Antiochii i Całego Wschodu bazylika św. Wawrzyńca za Murami – dla patriarchy Jerozolimy.
Inną genezę mają bazyliki patriarchalne, których tytuł wynika z faktu bycia siedzibami katolickich patriarchów mniejszych: bazylika patriarchalna św. Marka w Wenecji bazylika Matki Bożej Wniebowziętej w Akwilei – do momentu zniesienia patriarchatu akwilejskiego.
Bazyliki papieskie W 2006 roku papież Benedykt XVI po rezygnacji z tytułu patriarchy zachodu zdecydował, że rzymskie bazyliki zwane dotychczas patriarchalnymi będą uznawane za papieskie.