objęła Niż Środkowoeuropejski w postaci kultury świderskiej i kultury ahrensburskiej, a dalej na wschód kultury desneńskiej. W młodszym dryasie zanika kultura Bromme-Lyngby.
Istniejące w tym czasie trzy jednostki kulturowe: ahrensburska, świderska i desneńska związane były z migrującymi z południa na północ w lecie i odwrotnie w zimę łowcami renifera. Szlaki tych wędrówek biegły głównie dolinami większych rzek. W początkach holocenu, wraz z migracją renifera na północ, starsze kultury zaczęły zanikać. Powstają natomiast młodsze warianty na terenie Skandynawii – kultury: Fosna, Komsa i Suomusjärvi.
Bibliografia Janusz K. Kozłowski: Encyklopedia historyczna świata, t. I: Prehistoria, Agencja Publicystyczno-Wydawnicza Opres, Kraków 1999 Janusz K. Kozłowski, Stefan K. Kozłowski: Epoka kamienia na ziemiach polskich, PWN, Warszawa 1977
Z liściakami