Michaił Moisiejewicz Botwinnik, (ur. w Kuokkali, zm. 5 maja 1995 w Moskwie) – rosyjski szachista, arcymistrz, mistrz świata w szachach w latach 1948–1957, 1958–1960 i 1961–1963.
Życiorys Botwinnik urodził się w 1911 roku, w miejscowości Kuokkala (późniejsze Riepino, będące pod jurysdykcją Petersburga), w autonomicznym, ale kontrolowanym przez Imperium Rosyjskie, Wielkim Księstwie Finlandii. Jego rodzice byli rosyjskimi Żydami. Ojciec był technikiem dentystycznym, a matka dentystką, co pozwoliło jego rodzinie zamieszkać poza strefą osiedlenia, gdzie była zmuszona żyć większość Żydów z terytorium Imperium Rosyjskiego. W rezultacie tej przeprowadzki Botwinnik dorastał, mieszkając przy głównej ulicy Petersburga, Newskim Prospekcie. Jego ojciec zabraniał w domu mówić w języku jidysz, a Michaił (wraz z Isją, starszym bratem) uczęszczał do radzieckich szkół. Określał się on jako ateista.
Jako czternastoletni młodzieniec Botwinnik zyskał rozgłos w świecie szachów, wygrywając w symultanie z ówczesnym mistrzem świata José Raúlem Capablanką. Zapewne ta partia miała znaczący wpływ na rozwój jego talentu. W 1931 roku po raz pierwszy zwyciężył w indywidualnych mistrzostwach ZSRR.