Masa spoczynkowa (in. masa niezmiennicza lub po prostu masa) – wielkość fizyczna w fizyce relatywistycznej, charakteryzująca ciało bądź układ ciał, która nie zależy od układu odniesienia. W dowolnym układzie odniesienia, masa spoczynkowa jest wyznaczona przez energie i pędy wszystkich ciał. Jest to masa ciała mierzona w układzie odniesienia, w którym to ciało spoczywa.
Definicja Masa spoczynkowa ciała w dowolnym układzie odniesienia jest zdefiniowana jako:
Dla układu ciał jego masa spoczynkowa jest zdefiniowana jako:
W przypadku pojedynczego ciała w układzie spoczynkowym mamy i wtedy:
Dla cząstek bezmasowych (np. foton) spełnione jest równanie wiążące ich energię i pęd:
zatem zgodnie z definicją te cząstki mają masę spoczynkową równą zero (co uzasadnia nazwę cząstki bezmasowe).
Notacja czterowektorowa Czterowektor pędu ciała wyraża się wzorem:
gdzie więc:
Masę niezmienniczą można zapisać w tej notacji jako pierwiastek kwadratowy z:
Używając konwencji sumacyjnej można powyższe zapisać jako:
Dla układu ciał możemy obliczyć wypadkowy czterowektor pędu:
Dla tego układu: