Pada w nim imię mikulczyckiego plebana Mikołaja. O kościele tym jednak nic nie wiadomo. W tym czasie Mikulczyce (zwane Mikulczycz), wraz z całą ziemią bytomską, znajdowało się pod zarządem biskupstwa krakowskiego (dekanat sławkowski, od 1331 bytomski), a płynący w pobliżu Potok Mikulczycki stanowił (do 1821) granicę pomiędzy diecezjami wrocławską i krakowską, a do 1179 także między Małopolską i Śląskiem.
Od czasu przejęcia w 1526 roku Śląska przez Habsburgów zapis nazwy osady funkcjonuje najczęściej jako Mikultschütz. Niedługo potem, około 1530 (według niektórych 1590) powstaje ufundowany przez właściciela Mikulczyc – Daniela Starszego Ziemięckiego nowy, drewniany kościół św. Wawrzyńca, którego ołtarz główny zdobił wizerunek Matki Boskiej Mikulczyckiej – obiekt pielgrzymek.
W połowie XVII wieku Mikulczyce przeszły w ręce rodziny Wołczyńskich, potem Doleczków, którzy wybudowali mikulczycki Dwór.
Po roku 1740, w wyniku wojen śląskich Śląsk przeszedł pod panowanie Prus. Ustanowiono wtedy nowy podział regionu, a Mikulczyce weszły w skład powiatu bytomskiego, a po podziale 1 maja 1816 roku na rejencje weszły, wraz z powiatem, w skład rejencji opolskiej.