W chwili bezpośrednio poprzedzającej oderwanie się kropli, jej ciężar staje się równy sile napięcia powierzchniowego, zatem wyznaczenie masy kropli pozwala na obliczenie wartości tej siły (stwierdzenie to jest znane jako prawo Tate'a).
Odrywająca się kropla tworzy prostopadłą do powierzchni stopki szyjkę (przewężenie) o promieniu większym od promienia wewnętrznego kapilary i mniejszym od promienia zewnętrznego stopki Siła napięcia powierzchniowego wytworzona przez szyjkę kropli jest równa iloczynowi napięcia powierzchniowego i obwodu szyjki, równego zatem porównanie tej siły z ciężarem kropli o masie prowadzi do wzoru:
W praktyce, promień przewężenia odrywającej się kropli jest wielkością trudną do bezpośredniego zmierzenia, zatem zastępuje się go promieniem zewnętrznym stopki pomnożonym przez odpowiedni współczynnik empiryczny zależny od promienia wewnętrznego kapilary, objętości kropli i konstrukcji przyrządu:
thumb|left|Najprostszy stalagmometr Pomiar masy wykonywany jest przez ważenie określonej liczby kropel, natomiast współczynnik odczytuje się z tabel kalibracyjnych przyrządu.