Podstawowym przepisem o charakterze kompetencyjnym, określającym zadania Prezesa URE jest art. 23 ustawy – Prawo energetyczne. Przepis ten, po licznych nowelizacjach, zawiera obszerny katalog kompetencji tego organu, determinowanych wzrastającym zakresem obowiązków po stronie przedsiębiorstw energetycznych. Podjęte intensywne działania legislacyjne ustawodawcy oddziałują istotnie na zakres zadań realizowanych przez Prezesa URE, który na przestrzeni ostatnich lat ulega nieustającemu rozszerzaniu.
Aktualnie szczegółowe zadania Prezesa URE, przewidziane przez ustawodawcę, zawierają się we wskazanych poniżej ustawach: ustawa – Prawo energetyczne, ustawa OZE, ustawa MFW, ustawa o rynku mocy, ustawa o efektywności energetycznej, ustawa o CHP, ustawa o biopaliwach, ustawa o zapasach, ustawa o rozwiązaniu KDT, ustawa o elektromobilności i paliwach alternatywnych, ustawa o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw, ustawa o statystyce publicznej, ustawa – Prawo zamówień publicznych, ustawa ADR, ustawa o systemie rekompensat, ustawa o obrocie instrumentami finansowymi, ustawy epizodyczne o wsparciu odbiorców na rynkach paliw i energii.