Dzisiejsza Ukraina dzieje Kozaków uznaje za integralną część własnej historii i jedno z najważniejszych źródeł tożsamości narodowejBezpośrednie odniesienie do tradycji Kozaczyzny znajduje się w hymnie Ukrainy Ще не вмерла Україна: Ще не вмерла Україна ні слава, ні воля, Ще нам, браття українці, усміхнеться доля. Згинуть наші воріженьки, як роса на сонці. Запануєм і ми, браття, у своїй сторонці. Душу, тіло ми положим за нашу свободу, І покажем, що ми, браття, козацького роду...
Historia Tereny Zaporoża do 1569 r. stanowiły część Wielkiego Księstwa Litewskiego. W tymże roku zostały inkorporowane do Korony Królestwa Polskiego.
Kozacy rekrutowali się jednak nie tylko z terenu Kijowszczyzny, ale także Bracławszczyzny, Czernichowszczyzny, Podola, Wołynia oraz innych ziem i krajów ościennych. Kolebką i centrum Kozaczyzny zaporoskiej usytuowane było w dolnym biegu Dniepru, w kraju za dnieprowymi progami skalnymi (ukr. porohy)Wyobrażenie o tym, czym były, jak wyglądały i jakie niebezpieczeństwa powodowały dnieprowe progi daje lektura współczesnych pamiętników: Eryka Lassoty i Wilhelma Beauplana opisy Ukrainy, w przekładzie Zofii Stasiewskiej i Stefana Mellera, pod red. Zbigniewa Wójcika, Warszawa 1972, s. 66–67, 117–118. zwanym Zaporożem. Genezę Kozaczyzny łączy się zwykle z sezonowymi migracjami tzw.