Zasada minimum energii potencjalnej – zasada, zgodnie z którą układy fizyczne w przyrodzie dążą do osiągnięcia stanu o minimalnej energii potencjalnej. Chodzi tu o osiągnięcie minimum lokalnego, nie zaś globalnego.
Zasada minimum energii potencjalnej jest wyznacznikiem kierunku procesów zachodzących w układach fizycznych. Zgodnie z nią dowolny układ będzie zmniejszał swoją energię potencjalną zawsze, gdy tylko będzie to możliwe, tzn. gdy będzie miał możliwość oddania nadmiaru energii oraz gdy nie będą na niego działały zbyt duże zakłócenia, uniemożliwiające ten proces.
Stan, w którym układ osiągnął minimum energii potencjalnej, jest stanem równowagi stabilnej – oznacza to, że aby wytrącić z niego układ, potrzebne jest podziałanie na ten układ zakłóceniem o pewnej minimalnej wartości. I tak np. do rozszczepienia jądra atomowego potrzebna jest minimalna energia, zwana energią wiązania.
Stan o minimalnej energii potencjalnej jest przeciwstawny stanowi, w którym układ osiągnął maksimum energii potencjalnej, przy czym znów chodzi tu o osiągnięcie maksimum lokalnego. Stan taki jest stanem równowagi chwiejnej, co oznacza, że aby wytrącić układ z takiego stanu równowagi, potrzebne jest podziałanie na ten układ zakłóceniem o dowolnie małej wartości.