Nikołaj Płatonowicz Patruszew (, ur. 11 lipca 1951 w Leningradzie) – rosyjski polityk i oficer służb specjalnych w stopniu generała; dyrektor Federalnej Służby Bezpieczeństwa Federacji Rosyjskiej (1999–2008). Uznawany za jednego z tzw. siłowików i człowieka z bliskiego otoczenia Władimira Putina.
Życiorys W 1974 roku ukończył Leningradzki Instytut Budowy Okrętów, inżynier mechanik. Ukończył Wyższe Kursy KGB, doktor nauk prawnych. Pracownik Zarządu KGB w Leningradzie i obwodzie Leningradzkim. W latach 1992–1994 szef Zarządu Federalnej Służby Kontrwywiadu (poprzedniczka FSB) w Republice Karelii. Od 1994 do 1998 szef Zarządu Organizacyjno-Inspekcyjnego Departamentu Kadrowo-Organizacyjnego Federalnej Służby Bezpieczeństwa. W 1998 roku szef Głównego Zarządu Kontroli Prezydenta Rosji. W tym samym roku powrócił do FSB na stanowisko zastępcy dyrektora i szefa departamentu zajmującego się bezpieczeństwem ekonomicznym. Od 1999 pierwszy zastępca dyrektora FSB a następnie dyrektor. Od 12 maja 2008 sekretarz Rady Bezpieczeństwa Federacji Rosyjskiej.