thumb|220x220px|Zasięg kultury oryniackiej thumb|Figurka człowieka-lwa (jaskinia Hohlenstein-Stadel, Jura Szwabska), datowana na 32 000 lat temu Kultura oryniacka (40-20 tys. lat temu) – górnopaleolityczna kultura archeologiczna narzędzi odłupkowych i klingowych, a także kościanych i rogowych, rozwijająca się w Europie, Azji, Afryce Północnej; w Polsce na południu (w Krakowie i okolicy) oraz południowym zachodzie (Śląsku).
Charakterystyka Szerzycielem kultury jest Homo sapiens sapiens. W tym okresie pojawiają się liczne przedmioty ozdobne, figurki kobiece znane dziś pod określeniem paleolitycznej Wenus, kult grzebania zmarłych i pierwsze trwałe domostwa. Z kulturą oryniacką związane są pierwsze znane przedstawienia obrazowe, np. schematyczne rysunki zwierząt. Przemysł cechuje technologia wiórowa obróbki kamienia, produkcja drapaczy, rylców, wiórowców i wysoka znajomość obróbki kości.
Nazwa kultury pochodzi od znajdującej się w Pirenejach . Jaskinia ta została zbadana w 1860 przez E. Larteta.