W Homlu brał czynny udział – za zgodą KC KP(b) Białorusi – w przygotowaniu koncepcji powołania w ZSRR batalionu, mającego walczyć z Niemcami (projektodawcy zakładali powstanie Ochotniczych Polskich Sił Zbrojnych walczących u boku Armii Czerwonej „o wolność i niepodległość Polski”); stało się to nieaktualne po podjęciu przez rząd sowiecki rokowań z rządem RP na uchodźstwie, zakończonych 30 lipca 1941 podpisaniem układu Sikorski-Majski.
W lipcu 1941 został wezwany do Moskwy, by uczestniczyć w kursie w szkole Komitetu Wykonawczego Międzynarodówki Komunistycznej w Puszkino i Kusznarenkowie. Wraz z Nowotką i Bolesławem Mołojcem wszedł w skład „Trójki Kierowniczej” grupy polskich komunistów, przygotowującej z polecenia władz ZSRR odtworzenie partii komunistycznej w Polsce i opracowującej jej założenia programowe. Był członkiem tzw. Grupy Inicjatywnej Polskiej Partii Robotniczej, która – po nieudanej próbie 26 września 1941 – została przerzucona do Polski 28 grudnia. Został współzałożycielem PPR, pełniąc od stycznia do listopada 1942 funkcję jej II sekretarza.