Mikołaj Oleśnicki herbu Dębno (ur. 30 lipca 1558 roku, zm. 13 grudnia 1629 roku) – wojewoda lubelski w latach 1619–1629, kasztelan radomski w latach 1611–1619, kasztelan małogoski w latach 1598–1609, starosta opoczyński w latach 1622–1629„Urzędnicy województwa sandomierskiego XVI–XVIII wieku. Spisy”. Oprac. Krzysztof Chłapowski i Alicja Falniowska-Gradowska. Kórnik 1993, s. 201., marszałek Trybunału Głównego Koronnego w 1604 rokuHerbarz polski, t. I, Lipsk 1839–1846, s. 379..
Życiorys Syn Jana Oleśnickiego, bratanek Mikołaja Oleśnickiego. Jego pradziadem od strony matki był Mikołaj „Lubelczyk” Kurozwęcki. Nie wiadomo o żadnych urzędach pełnionych przez jego ojca, wygląda więc na to, że karierę zawdzięczał własnym umiejętnościom. Wychowany jako kalwinista, później arianin, w 1598 roku przeszedł na katolicyzm, co znacznie ułatwiło mu dalszą karierę.
Poseł na sejm 1590 roku z województwa sandomierskiegoPosłowie ziemscy koronni 1493-1600, pod red. Ireny Kaniewskiej, Warszawa 2013, s. 328..
W 1606 roku, jako drugi wielki poseł obok Aleksandra Korwina Gosiewskiego, odprowadził Marynę Mniszchównę do Moskwy, gdzie prowadził pertraktacje dotyczące przymierza Rzeczypospolitej z Dymitrem SamozwańcemDariusz Kupisz, Smoleńsk 1632–1634, Bellona, 2001, , s. 81.