Mateusz Kantakuzen (gr. Ματθαίος Ασάνης Καντακουζηνός, Matthaios Asanēs Kantakouzēnos) (ur. ok. 1325, zm. prawdopodobnie w czerwcu 1383) – cesarz bizantyjski od 1353 do 1357, despota Morei w latach 1380–1383, syn Jana VI Kantakuzena.

U boku ojca Mateusz był najstarszym synem możnowładcy Jana Kantakuzena i jego żony Ireny pochodzącej z wpływowego rodu Asanów. Przyszedł na świat około 1325, gdy jego ojciec obejmował urząd megadomestyka nadany mu przez współcesarza Andronika III. W 1341 po śmierci Andronika III doszło do walki o regencję nad małoletnim cesarzem Janem V pomiędzy Janem Kantakuzenem a przeciwną mu grupą skupioną wokół cesarzowej wdowy Anny Sabaudzkiej. Mateusz wziął udział w tych walkach dowodząc oddziałami ojca.

Przeciwnikom Kantakuzenów udało się przejąć władzę w Konstantynopolu i wywołać powstanie ludowe w Tracji, które zmusiło Jana Kantakuzena do przekroczenia na czele dwóch tysięcy wiernych mu ludzi granicy serbskiej. W 1342 opowiedziały się za nim Tesalia i Epir i od końca tego roku zaczął przy pomocy tureckiej odzyskiwać miasta w Tracji. W tym czasie Mateusz był jego głównym współpracownikiem i faktycznym zastępcą.