Czartoryscy (hist. pol. CzartoryjscyJózef Wolff; Kniaziowie litewsko-ruscy) herbu własnego (Czartoryski) – żyjący do dziś, polski ród książęcy pochodzenia literwsko-ruskiego, należący dawniej do magnackiej warstwy społecznej.
Protoplastą rodu był najprawdopodobniej Konstanty, potomek dynastii Giedyminowiczów, poprzez ród KoriatowiczówJan Tęgowski Który Konstanty – Olgierdowic czy Koriatowic – był przodkiem kniaziów Czartoryskich?, Europa Orientalis, Toruń, 1996, s. 53-59.. Jego bratem stryjecznym był król Władysław II Jagiełło. Czartoryscy po kądzieli byli również potomkami Kazimierza III WielkiegoJan Tęgowski.
Gniazdem rodu był Czartorysk znajdujący się administracyjnie w XV wieku na obszarze ruskiego księstwa wołyńskiego będącego elementem składowym Wielkiego Księstwa Litewskiego, a po Unii Lubelskiej leżący w dawnym województwie wołyńskim, współcześnie zaś położony na dzisiejszej Ukrainie.
Etymologia nazwiska Nazwisko Czartoryskich ma charakter odmiejscowy, a konkretniej pochodzi od nazwy ruskiej miejscowości Czartorysk, w dawnym powiecie łuckim (obecnie Ukraina).