thumb|270px|Konsul w asyście dwu liktorów, poprzedzany przez woźnego (accensus), wyobrażenie na rewersie denara republikańskiego z 54 p.n.e. Konsul (łac. consul – l.mn. consules od consulere 'radzić (się)') – w starożytnym Rzymie, w okresie republiki był jednym z dwóch najwyższych rangą urzędników wybieranych przez komicje centurialne na roczną kadencję. Był odpowiedzialny za politykę zagraniczną.
Historia Republika Powstanie urzędu konsula wiąże się z obaleniem monarchii i ustanowieniem republiki w 509 p.n.e. Pierwszymi konsulami byli właściwi sprawcy obalenia króla Tarkwiniusza Pysznego – siostrzeniec władcy Lucjusz Juniusz Brutus i jego kuzyn Lucjusz Tarkwiniusz Kollatyn. Pierwotnie konsulów nazywano mianem pretorów konsularnych (praetores consules lub iudices)Prawo rzymskie, Słownik encyklopedyczny, red. Witold Wołodkiewicz, WP Warszawa 1986, s.40., natomiast dopiero od 367 p.n.e. zaczęto ich nazywać konsulami (co można tłumaczyć jako "doradcy"). Najważniejszą prerogatywą było posiadanie imperium królewskiego, czyli inaczej najwyższej władzy. Jedynym ograniczeniem tego przywileju była zasada provocatio ad populum, czyli prawo odwołania się obywatela od zasądzonej przez konsula kary śmierci do ludu. Od samego zarania oprócz kolegialności urzędu istniała zasada jego rocznej kadencyjności.