Henryk z Łajs, właściwie Henryk von Leysen – zasadźca drugiej lokacji Wartemborka (dzisiejsze Barczewo) i jego pierwszy sołtys oraz zasadźca wsi Skajboty. Pochodził ze znanej rodziny von Leysen, mającej ogromne zasługi w kolonizacji Warmii.
Jego dziadek - Marcin z Marchii (Martino dicto de Marchia), przybył do Prus z Hrabstwa Mark z Wesfalii. W roku 1304 Martin został zasadźcą, a następnie dziedzicznym sołtysem wsi Łajsy (Leysen) koło Pieniężna założonej przez kapitułę warmińską w podległym jej komornictwie melzackim (pieniężnieńskim) w północnej Warmii. Ojciec Henryka - Geriko piastował urząd sołtysa po swym ojcu. Brat Henryka, Jan z Łajs, był zasadźcą Olsztyna.
mały|240x240px|Mapa historyczna Warmii. Zaznaczono wieś Łajsy i granice komornictw.
Wyznaczenie Henryka na zasadźcę Wartemborka odbyło się za zgodą kapituły katedralnej, gdzie wymieniony został w przywileju miejskim opartym na prawie chełmińskim. Kiedy 6 stycznia 1354 roku po najeździe Litwinów przestało istnieć pierwsze miasto Wartberg, założenie nowego miasta w innym miejscu biskup warmiński Jan Stryprock powierzył Henrykowi z Łajs (6 czerwca 1364 r.). Wartburg (przez ludność polskojęzyczną zwany Wartembork, prawa miejskie otrzymało 4 lipca 1364 roku, z rąk biskupa warmińskiego Jana Stryprocka.