Stabilizacja penalizacji Według „starej ustawy” zachowanie jest czynem zabronionym jako przestępstwo, a według „nowej ustawy” także jest czynem zabronionym jako przestępstwo (nie zmienia się rodzaj i wysokość zagrożenia kary). W takiej sytuacji stosuje się ustawę nową.
Modyfikacja penalizacji Według „starej ustawy” zachowanie jest czynem zabronionym jako przestępstwo, zaś według „nowej ustawy” zachowanie także jest czynem zabronionym jako przestępstwo, jednak zmienia się rodzaj albo wysokość kary. Wtedy stosuje się ustawę nową, chyba że ustawa obowiązująca poprzednio jest względniejsza dla sprawcy.
Zasadę tę często w uproszczeniu określa się jako zasadę działania ustawy względniejszej („”). Jest to jednak uproszczenie. Nie jest tak, że stosuje się ustawę względniejszą, lecz tak, że stosuje się ustawę nową, a starą jeżeli jest względniejsza. Zatem w wypadku, kiedy obie ustawy są jednakowo surowe, stosuje się ustawę nową. Z art. 4 kodeksu karnego wynika zatem zasada, którą można określić jako zasadę niedziałania wstecz ustawy surowszej („”).