Realizm czy naturalizm są obecne w literaturze od XIX wieku, jednak w opowieściach o Łaziku czy Guzmanie de Alfarache nietrudno odnaleźć takie cechy jak subiektywność bohatera, potoczny język (naturalizm) czy szczegółowy świat przedstawiony i bohater osadzony w realiach historycznych (realizm). W Łaziku z Tormesu ważną rolę odgrywa również erazmianizmNavarro Durán, Rosa, La verdad sobre el caso del «Lazarillo de Tormes», Navarra, Cénlit Ediciones, 2010..
Główne wątki i motywy literackie, którymi posługiwali się autorzy romansów pikarejskich, to głód, wędrówka oraz determinizm, czyli bezradność bohatera w walce z własnym losem.
Polemika z romansem rycerskim Jednym z celów, jakie miał spełniać romans pikarejski, było stworzenie alternatywy dla bardzo popularnych już od średniowiecza romansów rycerskich. Te dwa gatunki bardzo się od siebie różnią i znajdujemy w nich opozycje takie jak: dzielny rycerz-biedny włóczęga, walczący o honor-złodziej i rzezimieszek, pojedynki o damę serca-potyczki z przestępcami, wzniosłe przygody-walka o lepsze życie. Romans łotrzykowski był satyrą na patetyczne historie rycerzy.