10 marca 1985 roku zmarł Konstantin Czernienko. Dzień później władzę w ZSRR objął Michaił Gorbaczow, jako sekretarz generalny Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego. Gospodarka ZSRR znajdowała się w bardzo złym stanie. Nierentowne górnictwo, zacofanie techniczne, głód mieszkaniowy, koszty wyścigu zbrojeń i wojny w Afganistanie oraz niewykonywalne plany gospodarcze doprowadziły do sytuacji, w której Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego (KPZR) musiała zaakceptować istnienie wolnego rynku wbrew ideologii.
Podczas pierwszych lat rządów Michaił Gorbaczow zrestrukturyzował biurokrację państwową i partyjną, zrezygnował z doktryny Leonida Breżniewa oraz rozpoczął proces rozbrojenia. W marcu 1986 roku rozpoczął się program reform gospodarczych i społecznych nazwany pierestrojką. Reformy wprowadzane przez Michaiła Gorbaczowa spotkały się ze sprzeciwem ze strony zarówno konserwatywnych członków Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego, jak i radykałów domagających się przyspieszenia zmian. Na czele radykałów stanął Borys Jelcyn. Polityka jawności (głasnost) spowodowała wzrost żądań secesji ze strony bałtyckich i zakaukaskich republik. W czerwcu 1988 roku podczas specjalnej Wszechzwiązkowej Konferencji Partyjnej zaaprobowano poprawki do konstytucji ZSRR.