266px|thumb|right|Polska jazda zaciężna w czasie bitwy pod Orszą 1514 Wojsko zaciężne – zawodowe oddziały wojskowe pozostające od końca XV wieku na żołdzie Rzeczypospolitej.
Charakterystyka Trzonem wojsk zaciężnych były oddziały kwarciane utrzymywane stale na podstawie uchwały sejmu 1562/3 do obrony potocznej kresów południowo-wschodnich przed najazdami Tatarów. Ich nazwa pochodziła od daniny „kwarty”, czyli czwartej części dochodu z wydzierżawianych dóbr królewskich. Oprócz oddziałów kwarcianych, realizowano też inne zaciągi. Armia zaciężna nie miała charakteru stałego. Likwidowano ją po zakończeniu działań wojennych.
Formowana była w drodze zaciągu towarzyskiego przez rotmistrzów królewskich na podstawie wydanych przez monarchę tzw. listów przypowiednich. Od XVII w. zaczął się upowszechniać system wolnego bębna. Wojska zaciężne były specyficznym rodzajem wojsk najemnych. Uzbrojeniem zaczepnym piechoty były berdysze, topory, halabardy, czy miecze dwuręczne. Natomiast uzbrojeniem ochronnym hełm otwarty typu łebka lub bascinet, kolczuga, zbroja płytowa. Formacje te były na ogół doskonale wyszkolone i zdyscyplinowane.