Dzieje księstwa Po śmierci Bolesława III Krzywoustego w roku 1138 i podziale dzielnicowym Polski, Bytom pozostawał w granicach dzielnicy senioralnej (ziemi krakowskiej). W połowie XII wieku był siedzibą kasztelanii. Od 1179/1180 roku ziemie kasztelanii zostały przyłączone do księstwa raciborskiego Mieszka I Laskonogiego. Księstwo bytomskie powstało w roku 1284, kiedy to synowie Władysława I opolskiego podzieli pomiędzy siebie spadek po ojcu w ten sposób, że księciem bytomsko-kozielskim został Kazimierz I bytomski. W 1303 r. książę Kazimierz I zdecydował się wydzielić swoim dorastającym synom własne dzielnice – starszy Bolesław otrzymał wówczas Toszek, zaś młodszy Władysław dostał Koźle. W 1312 Bytom przypadł w schedzie po księciu jego synowi Siemowitowi. W 1316 r. w nieznanych bliżej okolicznościach książę kozielski Władysław pozbawił Siemowita władzy nad Bytomiem. Około 1352 r. zmarł Władysław, a Bytom przypadł w spadku jego synowi Bolesławowi, księciu kozielskiemu. Bolesław władał Bytomiem do swojej śmierci, tj. do 1354/1355. Po śmierci Bolesława księstwo bytomsko-kozielskie, na mocy umowy zawartej jeszcze za życia ojca Władysława, przypadło w schedzie najbliższym krewnym księcia, tj. księciu oleśnickiemu Konradowi I oraz księciu cieszyńskiemu Przemysławowi I NoszakowiFaktyczny podział księstwa nastąpił dopiero w 1369 r.