Odznakę w pierwotnej wersji, od 1961 nadawał Prezes Rady Ministrów. Od 1973 odznakę nadawał minister rolnictwa, a po zmianach w 1984, minister – kierownik Urzędu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Odznaka mogła być nadana również pośmiertnie (przed 1973 – tylko gdy śmierć nastąpiła w wyniku czynnego udziału w akcji przeciwpowodziowej).
Premier, a następnie minister mógł pozbawić odznaki w razie stwierdzenia, że jej nadanie nastąpiło w wyniku błędu albo że osoba wyróżniona dopuściła się czynu, wskutek którego stała się niegodna tej odznaki. Koszty związane z nadawaniem odznaki pokrywano z budżetu ministerstwa. Zarządzenie przewidywało, że wnioski o nadanie odznaki "powinny być opracowane z dużą wnikliwością i poważną oceną zasług oraz uzgodnione z organizacjami społecznymi i politycznymi".
Opis odznaki Odznaka miała kształt okrągłego medalu o średnicy 40 mm. Awers przedstawia klęczącego na prawym kolanie mężczyznę, osłoniętego przed uderzającymi falami wody, z rękami wzniesionymi w kierunku fal, a za nim dwa budynki: u góry fabryczny, u dołu mieszkalny. W otoku odznaki znajduje się napis: ZA ZASŁUGI W ZWALCZANIU POWODZI. Odwrotna strona odznaki jest gładka.