mały|Monstrancja z Najświętszym Sakramentem wystawiona podczas nabożeństwa czterdziestogodzinnego Nabożeństwo czterdziestogodzinne – nabożeństwo w Kościołach katolickich, związane z końcem karnawału, okresem przedpościa i przygotowaniem do wielkiego postu. Jego inspiracją jest biblijna symbolika liczby 40 – jest to zarówno okres 40 dni postu Jezusa na pustyni, jak też – według tradycji – czas 40 godzin przebywania Jezusa w grobie.
Swoimi początkami sięga ono okresu późnego średniowiecza i miało początkowo charakter czterdziestogodzinnego postu połączonego z modlitwą. W obecnie obowiązującej formie pojawiło się w końcu XVI wieku, najprawdopodobniej z inspiracji zakonu jezuitów, choć nie ma w tej kwestii jasnych przekazów źródłowych. Nabożeństwo to miało charakter pokutny i ekspiacyjny. Miało ono być wynagrodzeniem za grzechy popełnione w karnawale. Zaczynało się w niedzielę poprzedzającą rozpoczęcie wielkiego postu, a kończyło się we wtorek wieczorem przed Popielcem.