Indukcja i dedukcja W tradycyjnym rozumowaniu dedukcja jest metodą, polegającą na wyciąganiu wniosków na podstawie wiedzy pozaźródłowej, indukcja to wyciąganie wniosków na podstawie źródła. Metoda dedukcyjna charakteryzuje się tym, że twierdzenie o faktach uzyskuje się pośrednio, a wyciągnięte w ten sposób wnioski są prawdopodobne (istnieje prawdopodobieństwo, że są zawodne). Metoda indukcyjna dotyczy ustalania faktów bezpośrednio na podstawie źródła, natomiast pozyskane wnioski tą metodą wnioski względnie charakteryzują się pewnościąJ. Topolski, Metodologia historii, s. 317..
Bezpośrednia i pośrednia Z metodą bezpośrednią historyk ma do czynienia, gdy ustala fakt historyczny na podstawie informacji o tym fakcie w źródle. Stawianie hipotezy (dekodowanie) i jej uzasadnienie (odwołanie się do wiarygodności i autentyczności źródła oraz korzystanie z wiedzy pozaźródłowej) stanowią całość. W niektórych przypadkach fakt, ustalony na podstawie jednego źródła, należy skonfrontować z poświadczeniem tego samego faktu w innym, niezależnym, źródle. Dzieje się tak, gdy: fakt opisany jest, na przykład, w pamiętniku, jest uznawany za doniosły, jest sprzeczny z dotychczasową historiografią.