thumb|300px|Kraje członkowskie strefy euro Kraje członkowskie UE, które nie przyjęły euro Kraje zwolnione z obowiązku przyjęcia euro (klauzula opt-out) Kraje w systemie ERM II bez klauzuli opt-out
Unia gospodarcza i walutowa (UGiW), unia gospodarczo-walutowa (UGW) – jeden z elementów współpracy w ramach Unii Europejskiej, ustanowiony w grudniu 1991 roku traktatem z Maastricht. Jej głównym przedsięwzięciem jest utworzenie wspólnej waluty europejskiej oraz przeniesienie polityki pieniężnej na szczebel wspólnotowy.
Państwa uczestniczące
Do unii gospodarczej i walutowej należą wszystkie państwa Unii Europejskiej, jednak w III etapie UGW uczestniczy 21 z nich.
Od 1999:
Od 2001:
Od 2007:
Od 2008:
Od 2009:
Od 2011:
Od 2014:
Od 2015:
Od 2023:
Od 2026
Spośród europejskich krajów nieczłonkowskich wspólną walutę stosuje sześć państw. W porozumieniu z Unią na euroizację zdecydowały się:
Państwo tradycyjnie powiązane unią walutową z Francją. Państwo tradycyjnie powiązane unią walutową z Włochami.
Z kolei dwa inne państwa wprowadziły euro bez porozumienia z Unią: