Teoria ugruntowana – spójny system metod jakościowych opracowany przez Anselma Straussa oraz Barneya Glasera i opisany w 1967 w książce The Discovery of Grounded Theory.
Teoria ugruntowana opiera się na założeniu, że rzeczywistość społeczną najlepiej rozumieją zaangażowani w nią aktorzy. W związku z tym odrzuca tradycyjne funkcjonalistyczne podejście, w którym badacz analizuje zbiorowość przy użyciu wcześniej opracowanego modelu teoretycznego, ponieważ uznaje, iż powoduje to jedynie samopotwierdzanie się danej teorii (badacz utwierdza się we własnym zamyśle, bo znajduje to, co chce znaleźć).
W teorii ugruntowanej badacz idzie w teren bez prekonceptualizowanych teorii. W miarę jak w kolejnych interakcjach zbiera materiał badawczy (w wywiadach, obserwacjach, analizie tekstu itp.) teoria wyłania się z samych badań, „gruntuje się” w terenie. Poprzez zastosowanie metody porównawczej dotyczącej wielu przypadków badacz-analityk generuje kategorie ogólne i opisuje procesy społeczne. Istnieją różne podejścia w teorii ugruntowanej: konstruktywistyczne podejście (konstruktywistyczna teoria ugruntowana, Katy Charmaz), podejście klasyczne (klasyczna teoria ugruntowana, Barney Glaser), pragmatyczna orientacja w teorii ugruntowanej (Anselm Strauss i Juliet Corbin), transformacyjna teoria ugruntowana (Redman-McLaren, Mills).