Ruch socjalistyczny, ludowy i nacjonalistyczny tworzyło środowisko inteligenckie, szukające wyjścia z sytuacji, w której nie akceptowana rzeczywistość wydawała się w gruncie rzeczy niezmienna, a jawna ekspresja własnych poglądów i przekonań była uniemożliwiana przez panujący system. Środowisko to szukało nowych form aktywnego wpływania na rzeczywistość zbiorowości, za którą czuło się odpowiedzialne, mając silne poczucie misji społecznej.
W warunkach polskich sprawy narodowe nieodłącznie wiązały się z programami społecznymi i każdy tworzący się ruch musiał ustalić swój stosunek do sprawy niepodległości. Rzeczywistość ówczesnej Polski była taka, iż każda forma aktywności wiązała się z problemem losów narodu polskiego.
Kategoria:Polska pod zaborami