120px|prawo Szembekowie – polski ród mieszczański i szlachecki herbu własnego pochodzenia niemieckiego.
Protoplastą rodu był Bartłomiej, który przybył do Lwowa ze Standell w Brandenburgii, a w 1544 roku przyjął prawo miejskie w Krakowie. Pierwsze pokolenia Szembeków zajmowały się handlem, bankierstwem i górnictwem, prowadząc interesy na terenie Rzeczypospolitej. Prawnuk protopolasty rodu Franciszek Szembek został pierwszym w rodzie senatorem. Późniejsi przedstawiciele rodu wstydzili się mieszczańskiego pochodzenia i pomijali je w genealogiach rodowych.
W ciągu XVII i XVIII wieku Szembekowie weszli do grona magnaterii Rzeczypospolitej, przede wszystkim dzięki karierom członków rodu w hierarchii Kościoła katolickiego. Z rodu Szembeków pochodziło: dwóch prymasów, sześciu biskupów, jeden kanclerz wielki koronny, jeden sekretarz wielki koronny, dwóch wojewodów, sześciu kasztelanów oraz pięciu generałów. Głównym twórcą potęgi rodu był Jan Szembek kanclerz wielki koronny, kierujący polityką państwa w czasach Augusta II. W 1816 roku Józef Ignacy Szembek uzyskał pruski tytuł hrabiowski.