Lukian z Samosat(-y) (, ; ok. 120 do ok. 190) – rzymski retor i satyryk, piszący po grecku, sofista. Zmarł prawdopodobnie w Atenach. Uważany jest za twórcę satyry społecznej.
Życiorys Urodził się w Samosacie w Kommagenie nad Eufratem. Pochodził z ubogiej syryjskiej rodziny. Uczył się początkowo zawodu rzeźbiarza, który szybko porzucił, by studiować retorykę i filozofię, choć filozofem nie został. Dzięki usilnej pracy opanował doskonale język grecki i stał się jednym z najwybitniejszych przedstawicieli tzw. drugiej sofistyki.
Wzorem sofistów wiele podróżował po Azji Mniejszej, Grecji, Italii i Galii, wygłaszając mowy popisowe we wszystkich ważniejszych ośrodkach ówczesnej retoryki, jak: Ateny, Rzym, Antiochia, Efez czy Smyrna. Najdłużej zatrzymał się w Massalii (dzisiejsza Marsylia), gdzie zdobył wielką sławę i majątek. Księga Suda dodaje, że przez jakiś czas był rzecznikiem sądowym, a więc blisko adwokatury. Inni uważają, że faktycznie pełnił funkcję obrońcy sądowego, ale porzucił adwokaturęLukian, Dialogi t. 1, Władysław Madyda, PAN 1960, s. XV. Około 160 roku powrócił na krótko na Wschód, po czym osiedlił się w Atenach, gdzie zerwał z retoryką, a zaczął studiować filozofię. Tam też powstały najlepsze utwory Lukiana. Poznał i podziwiał filozofa Demonaksa, zbliżył się do Akademii i do ucznia filozofa Epikteta, Arriana.