X-SAMPA () – alfabet fonetyczny stworzony w 1995 roku przez londyńskiego profesora . W przeciwieństwie do IPA jest on całkowicie kompatybilny z ASCII, co ułatwia pisanie na typowej klawiaturze komputera osobistego.
Prekursorem X-SAMPA była , w której symbole miały różne znaczenie w zależności od języka.
Symbole Małe litery X-SAMPA IPA Opis Przykłady a Plik:Xsampa-a.png samogłoska otwarta przednia niezaokrąglona polskie dama ["dama], hiszpańskie ["paD4e] b Plik:Xsampa-b.png spółgłoska zwarta dwuwargowa dźwięczna polskie brat [brat], francuskie [bO~] b_< Plik:Xsampa-b lessthan.png spółgłoska iniektywna dwuwargowa dźwięczna sindhi [b_<arU] c Plik:Xsampa-c.png spółgłoska zwarta podniebienna bezdźwięczna węgierskie ["lAcAk] d Plik:Xsampa-d.png spółgłoska zwarta dziąsłowa dźwięczna polskie dom [dOm], francuskie [dwa] d` Plik:Xsampa-d'.png spółgłoska zwarta z retrofleksją dźwięczna szwedzkie [hu:d`] d_< Plik:Xsampa-d lessthan.png spółgłoska iniektywna dziąsłowa dźwięczna sindhi [d_<arU] e Plik:Xsampa-e.png samogłoska półprzymknięta przednia niezaokrąglona polskie wieś [v_jes\] f Plik:Xsampa-f2.png spółgłoska szczelinowa wargowo-zębowa bezdźwięczna angielskie [faIv], polskie fan [fan] g Plik:Xsampa-g.png spółgłoska zwarta miękkopodniebienna dźwięczna polskie grób [grup], francuskie [lO~g] g_< Plik:Xsampa-g lessthan.png