Władze państwa włoskiego szybko zapomniały o Sycylii i Sycylijczykach. Gdy zabrakło struktur państwowych, w ich miejsce wkroczyli piccotti. Około 1865 roku określenie „mafia” pojawiło się po raz pierwszy w depeszy określającej ją jako „zajadłe stowarzyszenie przestępcze”Falzone, op. cit., s. 126; Servadio, Mafioso, s. 19; Hess, Mafia, s. 5, 6..
Pod koniec XIX wieku liczba przestępstw kryminalnych na Sycylii wzrosła do niespotykanych dotąd rozmiarówPetacco, Joe Petrosino, s. 119..
Mafia stała się wówczas pożyteczna dla lokalnych władz: feudalni właściciele ziemscy posługiwali się nią w poskromnieniu krnąbrnych i opornych chłopów. Kościół katolicki widział w mafii swojego sojusznika przy ochronie posiadłości ziemskich. Żaden sycylijski polityk (w latach 1860–1924) nie mógł liczyć na mandat do włoskiego parlamentu bez aprobaty mafiiGiuseppe Guido Loschiavo, La Mafia, s. 50..
Etymologia Istnieje kilka teorii dotyczących pochodzenia słowa „mafia”: Wedle jednej z nich w Poniedziałek Wielkanocny 1282 roku (Nieszpory sycylijskie) doszło do zgwałcenia włoskiej panny młodej w dniu jej ślubu przez francuskiego żołnierza.