W 1946 partie lewicowe (PPR, PPS, SD i SL) utworzyły tzw. Blok Demokratyczny, mający na celu przeprowadzenie referendum i eliminację PSL. W związku ze sfałszowaniem wyborów w 1947 znaczenie opozycji w Sejmie zostało mocno osłabione. Zawiązał się system partii hegemonicznej z PPR na czele. 15 grudnia 1948 ze zjednoczenia PPS i PPR powstała PZPR. Od 27 listopada do 29 listopada 1949 nastąpiło zjednoczenie ruchu ludowego i powstanie ZSL.
Ostatecznie w PRL ukształtował się system z PZPR jako partią kierowniczą i stronnictwami sojuszniczymi ZSL i SD.
Polska Zjednoczona Partia Robotnicza Polska Zjednoczona Partia Robotnicza (PZPR) powstała 15 grudnia 1948 roku na Kongresie Zjednoczeniowym PPR i PPS.
Najniższym ogniwem w strukturze partii była Podstawowa Organizacja Partyjna (POP), a najwyższą władzą Zjazd, który zwoływany był przez Komitet Centralny co 5 lat – w okresie pomiędzy zjazdami najwyższą władzą był KC z I sekretarzem na czele.
I sekretarze KC: Bolesław Bierut 22.12.1948 – 12.03.1956 Edward Ochab 20.03.1956 – 21.10.1956 Władysław Gomułka 21.10.1956 – 20.12.1970 Edward Gierek 20.12.1970 – 06.09.1980 Stanisław Kania 06.09.1980 – 18.10.1981 Wojciech Jaruzelski 18.10.1981 – 29.07.1989 Mieczysław F.