Właściwość miejscową określają przepisy art. 27-46 (proces) oraz 508 (nieproces) KPC. Przepisy te wyróżniają właściwość ogólną, przemienną i wyłączną. Co do zasady, powództwo wytacza się w sądzie, w którego okręgu znajduje się miejsce zamieszkania bądź siedziba pozwanego, aczkolwiek w pewnych sprawach możliwy jest wybór właściwości sądu (przemienność) według adresu powoda (np. o ustalenie pochodzenia dziecka). Natomiast niektóre powództwa można wytaczać wyłącznie przed określony sąd, np. sąd miejsca położenia nieruchomości, gdy spór dotyczy prawa rzeczowego na niej, albo sąd ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy.
Właściwość funkcjonalna sądu rejonowego obejmuje między innymi: rozpoznawanie w pierwszej instancji spraw w granicach właściwości miejscowej i rzeczowej przyjmowanie i kontrola formalna środków zaskarżenia od własnych orzeczeń w niektórych wypadkach rozpoznawanie zażaleń na własne postanowienia udzielanie pomocy sądowej zabezpieczenie dowodów mimo braku właściwości do rozpoznania sprawy przeprowadzenie postępowania pojednawczego wyznaczanie arbitrów i superarbitrów sądów polubownych, jeśli nie zostali wyznaczeni zapisem na sąd polubowny.