Kamień kotłowy – osad składający się głównie z węglanów wapnia () i magnezu (), powstający w wyniku termicznego rozkładu wodorowęglanów wapnia () i magnezu (), zawartych w wodzie, zwłaszcza twardej. Inne ważniejsze składniki to siarczan wapnia (), wodorotlenek żelaza(III) () i krzemionka ().
W wyniku procesu gotowania następuje rozkład jonów wodorowęglanowych HCO3− do węglanowych CO32−. W momencie rozkładu najtrudniej rozpuszczalne węglany wytrącają się wtedy w postaci osadu (kamienia) zawierającego głównie CaCO3 (rozpuszczalność 14 mg/l) i MgCO3 (rozp. 106 mg/l). Ca(HCO3)2(aq) → CaCO3(s)↓ + H2O(l) + CO2(g)↑ gdzie: aq – roztwór wodny; s – ciało stałe; l – ciecz; g – gaz thumb|kamień kotłowy – szarożółta, łuszcząca się warstwa we wnętrzu emaliowanego na ciemnoniebiesko kuchennego czajnika thumb|Kamień kotłowy – kryształ węglanu wapnia
Kamień kotłowy pojawia się w urządzeniach, naczyniach i zbiornikach, w których gotowana jest nieuzdatniana woda, w tym w kotłach (stąd nazwa), ale także w czajnikach itp. Osadza się na wewnętrznych ściankach kotłów, czajników, garnków i bojlerów oraz na elementach podgrzewających wodę (np.