thumb|Wyobrażenie Biruty thumb|Kaplica na wzgórzu Biruty w Połądze – zdjęcie Pauliny Mongird Biruta (lit. Birutė) – legendarna wajdelotka, historyczna żona wielkiego księcia litewskiego Kiejstuta i matka jego dzieci, w tym Witolda.
Życiorys Biruta jest postacią silnie zmitologizowaną, a wokół jej życia obrosło wiele legend. Uznaje się, że pochodziła z możnej rodziny litewskiej lub żmudżkiej, mogła być córką bojara (takie informacje zawarte są w kronice Stryjkowskiego). Z latopisu litewskiego (Kroniki Bychowca) wynika, iż miała żyć w Połądze, gdzie była czczona niczym bóstwo i zgodnie z pogańskim zwyczajem złożyła śluby czystości. Według latopisu była piękna i mądra. Według późniejszych wersji, zawartych choćby w dziele Wojciecha Wijuka Kojałowicza oraz w wielu litewskich kronikach i legendach miała być ona wajdelotką bogini Praurimy (kapłanka w mitologii bałtyjskiej – to uzasadniałoby jej śluby czystości) strzegącą w Połądze świętego ognia.
Według latopisu zauroczony nią Kiejstut udał się do Połągi, gdzie poprosił ją o rękę. Biruta jednak odmówiła, motywując to przysięgą dochowania czystości aż do śmierci złożonej bogom.