Współczesna geografia zastąpiła determinizm podejściami systemowymi, ekologią polityczną i biogeografią, dopuszczającymi wpływ środowiska jako jednego z wielu czynników, lecz odrzucającymi jego rolę jako czynnika decydującego.
Kontrowersje wokół Strzelb, zarazków, maszyn Książka Jareda Diamonda Strzelby, zarazki, maszyny (1997) została nagrodzona Nagrodą Pulitzera, ale wzbudziła oskarżenia o nową formę determinizmu geograficznego. Diamond argumentował, że różnice w rozwoju cywilizacji wynikały przede wszystkim z geograficznego rozmieszczenia gatunków nadających się do domestykacji oraz z kształtu kontynentów. Krytycy zarzucali mu, że zastąpił determinizm rasowy determinizmem środowiskowym, redukując złożone procesy historyczne do czynników geograficznych. Sam Diamond bronił się, określając wpływ geografii jako przyczynę probabilistyczną, nie zaś wystarczającą.
Współczesne zastosowanie w geopolityce