Gatunki o problematycznym statusie w Polsce kukułka karkonoska Dactylorhiza psychrophila (Schltr.) Holub ex Soó ≡ D. maculata subsp. fuchsii (Druce) Hyl. kukułka lapońska Dactylorhiza lapponica (Laest. ex Hartm.) Soó ≡ D. majalis subsp. lapponica (Laest. ex Hartm.) H.Sund. kukułka Russowa Dactylorhiza russowii (Klinge) Holub kukułka sercowata Dactylorhiza cordigera (Fr.) Soó ≡ D. majalis subsp. cordigera (Fr.) H.Sund. kukułka Traunsteinera Dactylorhiza traunsteineri (Saut.) Soó ≡ D. majalis subsp. lapponica (Laest. ex Hartm.) H.Sund. kukułka zaniedbana Dactylorhiza praetermissa (Druce) Soó ≡ D. majalis subsp. praetermissa (Druce) D.M.Moore & Soó
Morfologia Pęd Do 50 cm wysokości pęd wyrastający z palczasto podzielonej bulwy. Liście Osadzone skrętolegle na łodydze, lancetowate (od wąskolancetowatych do niemal jajowatych), najczęściej pokryte ciemnofioletowymi plamami. Kwiaty Zebrane w kształtny, gęsty kłos osadzony na szczycie łodygi. Warżka kwiatu szeroka o ciemniejszych wzorach skierowana w dół, opatrzona ostrogą. Niektóre gatunki tego rodzaju wykształciły kwiaty o specyficznych kolorach i kształtach lub zapachach, przywabiających owady. Kwiaty nie zawierają nektaru.