Działania wolnych stworzeń Tomasz z Akwinu zauważał, że „oprócz działania, poprzez które ustanowił Bóg naturę rzeczy oraz nadał każdej z nich właściwą jej formę i odpowiednie władze do działania, w dalszym ciągu urzeczywistnia w rzeczach swoją opatrzność kierując i pobudzając władze wszystkich rzeczy do właściwego im działania”. Bazująca na dorobku Augustyna i Tomasza z Akwinu późniejsza, zwłaszcza nowożytna, teologia dokonała teoretycznego rozróżnienia ludzkich działań na:
moralną przyczynę zewnętrzne działanie.
Pierwszy poziom, tj. moralna przyczyna, należy do odpowiedzialności ludzkiej oraz jego wolnych, nieprzymuszonych przez Boga działań. Opatrzność decyduje jednak o skutku i zewnętrznym działaniu, dopuszczając bądź nie dopuszczając powodzenie ludzkich planów, a także wyciągając zamierzone dobro z błędów, porażek i niewłaściwych czynów wolnych stworzeń. Dlatego tradycyjna teologia katolicka wyjaśnia, że „jeżeli nawet Bóg nie chce grzechu prześladującej cię osoby, pozwala na to, a grzech prześladowcy, który jest moralnym złem, Bóg wykorzystuje w spełnieniu swoich pełnych mądrości i dobroci zamiarów”. Klasycznym dla teologii tekstem biblijnym na ten temat są słowa Jezusa Chrystusa: „Czyż nie mam pić kielicha, który Mi podał Ojciec” (J 18,11).