Miasto słynęło także z bogatych monumentalnych budowli, kościołów farnego i szpitalnego, ratusza miejskiego, zamku na wyspie, bram miejskich oraz podcieniowanych kamienic.
Początki społeczności ludzkiej Najwcześniejsze ślady działalności ludzkiej pochodzą z epoki kamiennej. Są to pozostałości z okolic Orońska, Polan i Wierzbicy, w których wytwarzano wyroby z tak zwanego krzemienia czekoladowego, występującego w dolinie rzeki Kamiennej. Kamień ten był podstawowym surowcem do masowego wyrobu narzędzi i broni, rozpowszechnionej w Małopolsce i w sąsiednich dzielnicach.
Osady wiejskie Z okresu wczesnego średniowiecza pochodzą pozostałości wiejskich osad otwartych (np. domostw odkrytych w Łączanach) i cmentarzysk ciałopanych (Wysoka) oraz ślady produkcji metalurgicznej i warsztatów garncarskich. Nasilenie osadnictwa przypada na okres średniowiecza, szczególnie w okolicach Wierzbicy, w Chlewiskach i Szydłowcu.