Czynniki glebotwórcze – elementy środowiska geograficznego mające wpływ na powstawanie i rozwój gleb. Są one czynnikiem energetycznym lub substratem w procesie glebotwórczym.
Tradycyjnie wydzielało się 5 czynników glebotwórczych: skałę macierzystą; klimat; czas; rzeźbę terenu; organizmy żywe. Później do tej listy dodano również wodę i działalność człowieka.
Przez niektórych autorów czas i rzeźba terenu zostały wyłączone z listy czynników glebotwórczych i są one opisywane jako warunki powstawania gleb, które nie uczestniczą bezpośrednio w procesie glebotwórczym.
Skała macierzysta Jest ona głównym substratem z którego powstaje gleba. Duże znaczenie ma, czy gleba powstaje na skale litej (a gleba powstaje z jej zwietrzeliny), czy ze skały luźnej, która może być dużo łatwiej zmieniana przez inne czynniki glebotwórcze. Z punktu widzenia gleboznawstwa znaczenie mają takie cechy skały jak skład mineralny, a zatem i skład chemiczny, zwięzłość i podatność na wietrzenie oraz skład granulometryczny (wielość ziaren) i podatność na erozję, gdyż mają wpływ na tempo i kierunek rozwoju gleby. Szczególnie silny wpływ tego czynnika na przebieg procesu glebotwórczego występuje w glebach litogenicznych, glebach inicjalnych, rędzinach i glebach torfowych.