Opium ludu (a. opium mas; ) – to hasło używane w odniesieniu do religii, pochodzące z często parafrazowanego stwierdzenia niemieckiego rewolucjonisty i krytyka ekonomii politycznej Karla Marxa: „Religia jest opium dla ludu”. W tym kontekście stwierdzenie to jest częścią analizy Marxa, zgodnie z którą rolą religii jest pełnienie roli metafizycznego środka łagodzącego rzeczywiste cierpienie we wszechświecie i społeczeństwie.
Wyrażenie to znajduje się we wstępie do Przyczynku do krytyki heglowskiej filozofii prawa (1843): Nędza religijna jest jednocześnie wyrazem rzeczywistej nędzy i protestem przeciw nędzy rzeczywistej. Religia jest westchnieniem uciśnionego stworzenia, sercem nieczułego świata, jest duszą bezdusznych stosunków. Religia jest opium ludu„Przyczynek do krytyki heglowskiej filozofii prawa”, www.marxists.org.
Wprowadzenie do tej pracy opublikowano oddzielnie w 1844 roku, w czasopiśmie Marxa , we współpracy z . Często cytowana tylko częściowo, interpretacja metafory w jej kontekście otrzymała znacznie mniej uwagi.