Prezentował też wzorzec osobowy szlachcica-demokraty, wyposażonego w szereg cnót, takich jak sprawiedliwość, uczciwość, poszanowanie porządku, tradycji i praw innych do wolności, kierowanie się dobrem. Krytykował też wady poszczególnych stanów (W szczególności szlachty i duchowieństwa): egoizm, warcholstwo, brak szacunku do władzy, przekupstwo, rozrzutność, pijaństwo, lenistwo, ciemnotę i zabobonność. Upadek obyczajów jest przyczyną psucia ustroju Rzeczypospolitej. Wskazywał, że cechuje się on nadmierną władzą Sejmu i indywidualnej wolności szlacheckiej (W tym liberum veto).
W opinii jego przeciwników Satyry były niezamierzonym opisem wad samego autoraKarol Szajnocha, Krzysztof Opaliński: szkic historyczny, Lwów 1895..
Dzieła Satyry sive Icon animorum, albo przestrogi do naprawy rządu y obyczajów w Polszcze należące, na pięć xiąg rozdzielone. Roku Pańskiego 1650 (Leszno 1650 – wydanie anonimowe, ^2 Poznań 1840, ^3 Wrocła 1953, ^4 Kraków 2004) Listy Krzysztofa O. do brata Łukasza, 1641-1653 (red. R. Pollak, M. Pełczyński, A. Sajkowski, Wrocław 1957).
Przypisy