Historia Ełku – największego i najludniejszego miasta na Mazurach oraz głównego ośrodka przemysłowego i kulturalnego w regionie, sięga XIII w. Miasto przez wieki znajdowało się na pograniczu pomiędzy Zakonem krzyżackim a Rzeczpospolitą. Było wielokrotnie niszczone przez wojny i zarazy. Zaczęło się rozwijać pod koniec XIX w. po wybudowaniu linii kolejowej. Zniszczone znacznie w wyniku obu wojen światowych, po 1945 r. przeszło okres industrializacji i rozwoju. Po 1989 r. większego znaczenia nabrały turystyka i ekologia.
Początki osady mały|Zamek w Ełku W drugiej połowie XIII w. do zachodnich krańców ziem pruskich dotarły zastępy rycerzy w białych płaszczach z czarnym krzyżem. Krzyżacy wspólnie z książętami polskimi dokonali podboju ziem jaćwieskich.
XVII-wieczny historyk pruski Krzysztof Hartknoch przypuszczał, że początki Ełku sięgają 1273 r., kiedy powstać miała umocniona warownia Jaćwingów na wyspie jeziornej. Nie znalazło to potwierdzenia w badaniach historyków i archeologów. Nad Jeziorem Ełckim umocnienia krzyżackie pojawiły się prawdopodobnie dopiero w końcu XIV w. Pierwsza wzmianka łącząca Ełk i fortyfikacje drewniano-ziemne pochodzi z 1390 r. Dokumenty sporządzono w samym Ełku, który nazwano w nich „Lick” i „Lyck”. Jak podaje kronikarz krzyżacki Jan z Posilge w 1398 r.