Po rozbiorach organizacja wewnętrzna oraz zakres zadań i uprawnień gminy zmieniały się wraz z systemem prawa mocarstw rozbiorowych. Generalnie w zaborach pruskim i austriackim dominowały gminy jednostkowe (jednowioskowe). W zaborze rosyjskim po 1864 roku gromada została włączona jako jednostka niższego rzędu w skład wiejskiej gminy zbiorowej (wielowioskowej), jako odpowiednik dzisiejszego sołectwa.

Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych z 29 marca 1919 (opublikowanym 4 kwietnia 1919) przywrócono na terenie byłego Królestwa Kongresowego przedwojenne granice gmin wiejskich, zmienione przez władze okupacyjne niemieckie i austriacko-węgierskieDziennik Urzędowy Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. 1919, nr 21, poz. 265..

W okresie międzywojennym ustawa samorządowa z 1933 roku usankcjonowała funkcjonowanie gmin zbiorowych, wprowadzając ten typ jednostki w województwach byłej Galicji i zaboru pruskiego, gdzie dotąd funkcjonowały gminy jednostkowe;