thumb|Portret Mikołaja II
Rosja za Mikołaja II – okres w dziejach Imperium Rosyjskiego, obejmujący lata 1894–1917, gdy rządy sprawował ostatni cesarz rosyjski Mikołaj II Romanow. W tym czasie w Rosji miały miejsce m.in. takie wydarzenia, jak: rewolucja 1905 roku, dwie rewolucje w 1917 roku – lutowa i październikowa. Państwo uczestniczyło w takich konfliktach międzynarodowych, jak wojna rosyjsko-japońska i I wojna światowa. Ponadto przeprowadziło szereg reform (m.in. ustrojowych i agrarnych), jednak mimo podjętych przez Mikołaja II kroków w celu naprawy sytuacji w państwie carat został obalony.
Wojna rosyjsko-japońska
Pod koniec XIX wieku Chiny, zadłużone wobec Imperium Rosyjskiego, po przegranej wojnie z Japonią odstąpiły jej na 80 lat Półwysep Liaotuński wraz z portem Port Artur oraz zgodziły się na budowę kolei transsyberyjskiej przez teren Mandżurii do Władywostoku. W ten sposób Rosja wzięła udział, wraz z zachodnimi mocarstwami morskimi: Wielką Brytanią, Francją i Niemcami, w akcji zajmowania przez nie różnych enklaw portowych na wybrzeżu Chin na swe bazy handlowe.